Müfide İlhan, Türkiye’nin ilk kadın il belediye başkanıdır. Demokrat Parti’den Mersin belediye meclisine giren İlhan, 8 Eylül 1950’de meclis üyelerinin oylarıyla Mersin Belediye Başkanı seçildi. Görevde 15 ay kaldı ve 12 Aralık 1951’de yine belediye meclisi tarafından görevden alındı.
19 Şubat 1911’de Balıkesir’in Edremit ilçesinde doğdu, Mareşal Fevzi Çakmak’ın yeğeniydi. Öğretmendi, yedi çocuk annesiydi. 1996’da Bodrum’da öldü.
| Tam adı | Müfide İlhan |
| Doğum | 19 Şubat 1911, Edremit, Balıkesir |
| Ölüm | 1996, Bodrum |
| Mesleği | Öğretmen, siyasetçi |
| Görevi | Mersin Belediye Başkanı (1950–1951) |
| En bilinen yönü | Türkiye’nin ilk kadın il belediye başkanı |
Edremit’te doğan, Fevzi Çakmak’ın yanında büyüyen kız
Doğum yeri bazı kaynaklarda Mersin ya da İstanbul olarak geçer. Beykoz Akademi Dergisi’nde 2024’te yayımlanan Nesli Özkay Dikkaya ve Fahriye Dinçer’in makalesi, aile anlatımlarına ve kişisel arşivine dayanarak doğum yerinin Edremit olduğunu yazıyor.
Emine Hanım ile Mehmet Nazif Bey’in ilk çocuğuydu. Babası 1915’te Çanakkale’de şehit düştü. Müfide, bundan sonra dayısı Mareşal Fevzi Çakmak’ın himayesinde büyüdü.
Öğretmenlik ve iki evlilik
1928’de ilkokul öğretmenliği diplomasını aldı ve İstanbul’da öğretmenliğe başladı. Sonraki yıllarda farklı illerde ve bir dönem Almanya’da öğretmenlik yaptı.
Aynı yıl, 1928’de Nuri Çetinkaya ile evlendi; 1937’de ayrıldılar. İkinci eşi, Afganistan’da görev yapan doktor Faruk İlhan’dı. Müfide İlhan yedi çocuk sahibi oldu.
1946: Mersin ve Demokrat Parti
1946’da eşinin tayini nedeniyle Mersin’e yerleşti. Aynı dönemde kurulan Demokrat Parti’ye katıldı ve partinin Mersin il yönetim kurulunda görev aldı. Kadınlara belediye seçimlerinde seçme ve seçilme hakkı 1930’dan beri tanınıyordu, ama bir il merkezinin başına kadın getirilmesi henüz görülmemişti.
Bu hakkın ilk kullanıldığı yıllarda köy muhtarlığına seçilen öncü kadınlardan birini Türkiye’nin ilk kadın muhtarı Gül Esin yazımızda anlatmıştık.
8 Eylül 1950: Mersin Belediye Başkanı
Demokrat Parti, 3 Eylül 1950 yerel seçimlerinde Mersin’de kazandı. O dönemde il belediye başkanını doğrudan halk değil, belediye meclisi seçiyordu. Meclis 8 Eylül 1950’de toplandı ve Müfide İlhan’ı belediye başkanı seçti. Böylece Türkiye’nin ilk kadın il belediye başkanı oldu.
Basında bugün de “Türkiye’nin seçilmiş ilk kadın belediye başkanı” olarak anılıyor. Cumhuriyet gazetesinin 2022 tarihli haberi de onu bu unvanla ve Mareşal Fevzi Çakmak’ın yeğeni olarak tanıtıyor.
Belediyede neler yaptı?
Görev süresi kısa ama yoğundu. Makaledeki bilgilere göre öncelik verdiği işler şunlardı:
- Yolların genişletilmesi ve asfaltlanması
- Önceki yönetimden kalan borçların ödenmesi
- İngiltere ve Almanya’dan itfaiye araçları alınması
- Temizlik denetimlerinin sıkılaştırılması ve kurallara uymayanlara para cezası
Görevinin başında bir aylığına Londra’ya gitti.
12 Aralık 1951: Görevden alınma
Belediye meclisi üyeleriyle anlaşmazlıklar yaşadı. 12 Aralık 1951’de, onu seçen belediye meclisi bu kez görevden aldı. Müfide İlhan başkanlığı bıraktı ama meclis üyeliğini 1954’e kadar sürdürdü.
Şubat 1954’te, Demokrat Parti İçel teşkilatından ve partinin kurucularından başka isimlerle birlikte hem partiden hem meclis üyeliğinden istifa etti.
Mücadele gazetesi ve bağımsız adaylık
Partiden ayrıldığı ay kendi gazetesini çıkardı. Mücadele adlı gazetenin ilk sayısı 19 Şubat 1954’te, onun 43. doğum gününde yayımlandı. Bağımsız adayları desteklemek için kurulan Müstakilleri Destekleme Cemiyeti’nin kurucuları arasında da yer aldı.
2 Mayıs 1954 genel seçimlerinde İçel’den bağımsız milletvekili adayı oldu ama seçilemedi. Bu seçimden sonra Mersin’deki siyasi hayatı sona erdi. 1991’e kadar zaman zaman siyasete dönmeyi denedi, başarılı olamadı.
Ölümü ve Mersin’deki heykeli
Müfide İlhan 1996’da Bodrum’da pankreas kanserinden öldü. Ölüm haberi Şubat 1996’nın başında Milliyet gazetesinde yer aldı.
Mersin’in Yenişehir ilçesinde, Adnan Menderes Bulvarı üzerindeki Kültür Park’ta bir heykeli bulunuyor. Heykel 2022’de dört ay arayla iki kez saldırıya uğradı; hem Mart hem Temmuz 2022’de başı ve elleri çalındı. Sol Haber’in aktardığına göre ikinci saldırı 26 Temmuz 2022’de fark edildi.
Bugün kadınların yerel ve genel siyasette ne kadar temsil edildiğini merak ediyorsanız, siyasette kadınlara dair verileri derlediğimiz yazı iyi bir başlangıç olabilir.
Kaynaklar
- Nesli Özkay Dikkaya, Fahriye Dinçer, “Türkiye’de Çok Partili Dönemin İlk Yıllarında Kadın Siyasetçi Olmak: Müfide İlhan Örneği”, Beykoz Akademi Dergisi, 2024
- Cumhuriyet, “Türkiye’nin seçilmiş ilk kadın belediye başkanı Müfide İlhan’ın heykeline çirkin saldırı”, 27 Temmuz 2022
- Sol Haber, “Türkiye’nin seçilmiş ilk kadın belediye başkanının heykeline yine saldırı”, 27 Temmuz 2022
