Indira Gandhi, Hindistan’ın ilk kadın başbakanıdır. Türkçede İndira Gandi diye de yazılır. 19 Kasım 1917’de Allahabad’da doğdu, Hindistan’ın ilk başbakanı Jawaharlal Nehru’nun tek çocuğuydu. 1966’dan 1977’ye ve 1980’den 1984’e kadar iki dönem başbakanlık yaptı; toplamda 16 yıla yakın.
31 Ekim 1984’te, Yeni Delhi’deki evinin bahçesinde kendi korumaları tarafından vurularak öldürüldü. Adı bugün hem 1971’deki Bangladeş zaferiyle hem de 1975’te ilan ettiği olağanüstü hâlle birlikte anılıyor.
| Tam adı | Indira Priyadarshini Gandhi (doğumda Nehru) |
| Doğum | 19 Kasım 1917, Allahabad, Hindistan |
| Ölüm | 31 Ekim 1984, Yeni Delhi |
| Mesleği | Siyasetçi |
| Başbakanlık | Ocak 1966 – Mart 1977, Ocak 1980 – Ekim 1984 |
| En bilinen yönü | Hindistan’ın ilk kadın başbakanı |
Nehru’nun tek çocuğu
Indira, bağımsızlık mücadelesinin tam ortasında büyüdü. Babası Nehru, Hindistan Ulusal Kongresi’nin önde gelen isimlerindendi. Çocukken Bal Charkha Sangh adlı bir grup kurdu. 1930’da, henüz 12 yaşındayken Vanar Sena adını verdiği bir çocuk örgütü oluşturdu; örgütteki çocuklar, İngiliz yönetimine karşı yürütülen işbirliği yapmama hareketi sırasında Kongre’ye yardım ediyordu.
Annesi 1936’da tüberkülozdan öldü. Indira’nın eğitimi bu yıllarda birkaç ülkeye yayıldı: İsviçre’de yatılı okulda okudu, Hindistan’da Visva-Bharati Üniversitesi’nde bir yıl geçirdi, ardından Oxford’daki Somerville College’da tarih okudu. 1938’de Hindistan Ulusal Kongresi’ne katıldı.
Gandhi soyadı nereden geliyor?
En çok merak edilen sorulardan biri bu. Indira Gandhi’nin Mahatma Gandhi ile akrabalığı yoktur. Soyadını 26 Mart 1942’de evlendiği Feroze Gandhi’den aldı. History.com’un aktardığına göre Feroze, Parsi bir avukattı ve Mahatma Gandhi’yle bir bağı bulunmuyordu.
Evliliğin ilk aylarında, Eylül 1942’de Indira bağımsızlık mücadelesi sırasında hapse girdi. Çiftin Rajiv ve Sanjay adında iki oğlu oldu. Feroze Gandhi 1960’ta öldü.
Babasının gölgesinden kendi koltuğuna
Hindistan 1947’de bağımsızlığını kazandığında Nehru ilk başbakan oldu. Indira da onun resmî ev sahipliğini üstlendi. Aynı yıl Mahatma Gandhi’nin yönlendirmesiyle Delhi’de şiddet olaylarından etkilenen bölgelerde çalıştı.
Parti içinde yükselişi 1950’lerde hızlandı. 1955’te Kongre Çalışma Komitesi’ne girdi, 1959’da partinin genel başkanı seçildi. Nehru 1964’te öldüğünde yerine Lal Bahadur Shastri geçti ve Indira, Shastri hükümetinde Enformasyon ve Yayın Bakanı oldu. Aynı yıl parlamentonun üst kanadı Rajya Sabha’ya girdi.
Ocak 1966: Hindistan’ın ilk kadın başbakanı
Shastri’nin ani ölümünün ardından Kongre’nin kıdemli isimleri yeni bir lider seçmek zorunda kaldı. Tercihleri Indira Gandhi oldu ve Britannica’nın biyografisine göre Ocak 1966’da başbakanlık koltuğuna oturdu.
1969’da Morarji Desai başta olmak üzere partinin eski kadrosu onu partiden ihraç etti. Indira Gandhi buna “Yeni” Kongre adıyla kendi yapısını kurarak karşılık verdi. 1971 seçimlerinde Yeni Kongre ezici bir zafer kazandı.
Yeşil Devrim ve Bangladeş’in doğuşu
Başbakanlığının ilk yıllarında tarım politikaları öne çıktı. Yeşil Devrim olarak anılan dönemde yürütülen programlar, Hindistan’ı tahılda kendi kendine yeter hâle getirdi ve bu başarı onu halk arasında çok popüler yaptı.
1971’de Doğu Pakistan’daki Bengal halkının bağımsızlık hareketini destekledi. Hindistan bu süreçte yaklaşık 10 milyon sığınmacıya kapılarını açtı. Aralık 1971’de Pakistan’a karşı kazanılan hızlı zaferle Bangladeş bağımsız bir devlet olarak doğdu. Bir yıl sonra, 1972’de Hindistan’ın en yüksek sivil nişanı Bharat Ratna’yı aldı.
1975–1977: Olağanüstü hâl
Indira Gandhi’nin kariyerindeki en tartışmalı dönem 1975’te başladı. Haziran 1975’te Allahabad Yüksek Mahkemesi, 1971 seçimleriyle ilgili davada onu seçim kanununu ihlal etmekten suçlu buldu ve altı yıl seçimlere girmesini yasakladı.
25 Haziran 1975’te, onun tavsiyesiyle ülke genelinde olağanüstü hâl ilan edildi ve bu dönem 21 ay sürdü. Bu sürede temel özgürlükler askıya alındı, basına ağır sansür uygulandı ve muhaliflerin çoğu yargılanmadan gözaltında tutuldu. Zorla kısırlaştırma politikası da dönemin en çok tepki çeken uygulamaları arasında yer aldı.
Indira Gandhi kısıtlamaları gevşetip Mart 1977’de seçime gitti. Seçmenler ağırlıklı olarak Janata Partisi’ni seçti ve Morarji Desai başbakan oldu.
1980’de geri dönüş, aynı yıl gelen kayıp
Muhalefette kalış uzun sürmedi. Ocak 1980 seçimlerinde Kongre (I) adıyla girdiği yarışta büyük bir zafer kazandı ve 14 Ocak 1980’de yeniden başbakan oldu. Bu seçimde hem Rae Bareli’den hem Medak’tan milletvekili seçildi, Medak’ı tercih etti.
Birkaç ay sonra, Haziran 1980’de, oğlu Sanjay Gandhi bir uçak kazasında öldü.
Altın Tapınak operasyonu ve suikast
1984’te Sih ayrılıkçılar, Pencap eyaletindeki Amritsar’da bulunan Altın Tapınak kompleksini ele geçirdi. Haziran 1984’te Indira Gandhi tapınağın zorla geri alınması için askerî müdahale emri verdi. Mavi Yıldız Operasyonu olarak bilinen bu müdahalede yüzlerce Sih öldü.
Operasyonun bedeli birkaç ay sonra ödendi. 31 Ekim 1984’te Indira Gandhi, Yeni Delhi’deki evinin bahçesinde iki Sih korumasının açtığı ateşle öldürüldü. Korumaların amacı, tapınakta yaşananların intikamını almaktı. Indira Gandhi 66 yaşındaydı. Suikastın ardından Sihlere yönelik ayaklanmalar başladı. Başbakanlığa oğlu Rajiv Gandhi geçti.
Ödülleri ve kitapları
Hindistan Başbakanlığı’nın resmî sitesindeki biyografisinde Indira Gandhi’nin aldığı ödüller ve yazdığı kitaplar uzun bir liste olarak yer alıyor. Öne çıkanlar:
- Bharat Ratna, Hindistan’ın en yüksek sivil nişanı (1972)
- Bangladeş’in bağımsızlığındaki rolü için Meksika Akademisi Ödülü (1972)
- 1971’de ABD’de yapılan bir Gallup anketinde dünyanın en beğenilen kişisi seçilmesi
- The Years of Challenge ve The Years of Endeavour adlı konuşma ve yazı derlemeleri
- India (Londra, 1975)
Başbakanlık yıllarında Atom Enerjisi, Uzay ve bir dönem İçişleri bakanlıklarını da doğrudan üstlenmişti.
Bugün Indira Gandhi nasıl anılıyor?
Hindistan’da Indira Gandhi tek bir cümleyle özetlenemiyor. Destekçileri için Bangladeş savaşını kazanan, ülkeyi gıdada kendine yeter hâle getiren bir lider. Eleştirenler için ise 21 ay boyunca basını susturan, muhaliflerini hapse atan ve demokrasiyi askıya alan bir başbakan. İki tarafın ortak noktası, onun Hindistan siyasetinin en belirleyici isimlerinden biri olduğu.
Siyasette ilk olmayı başaran diğer kadınlar için Singapur’un ilk kadın cumhurbaşkanı Halime Yakub’un hikâyesine ve farklı mesleklerde ilk olan kadınları derlediğimiz siyasette kadınlara dair verileri derlediğimiz yazıya yazımıza göz atabilirsiniz.
