Afife Jale, sahneye çıkan ilk Müslüman Türk kadın tiyatro oyuncusudur. 1902’de İstanbul’un Kadıköy semtinde doğdu. 22 Nisan 1920’de Kadıköy’deki Apollon Tiyatrosu’nda Hüseyin Suat’ın Yamalar oyununda Emel rolüyle sahneye çıktı. O yıllarda Müslüman kadınların sahneye çıkması yasaktı.
Bu yüzden 1921’de Darülbedayi’den çıkarıldı. Kısa ve zor bir hayat yaşadı; 24 Temmuz 1941’de 39 yaşında İstanbul’da öldü. 1997’den beri onun adını taşıyan Afife Tiyatro Ödülleri veriliyor.
| Tam adı | Afife Jale |
| Doğum | 1902, Kadıköy, İstanbul |
| Ölüm | 24 Temmuz 1941, İstanbul |
| Mesleği | Tiyatro oyuncusu |
| En bilinen yönü | Sahneye çıkan ilk Müslüman Türk kadın oyuncu |
10 Kasım 1918: Darülbedayi
Darülbedayi, bugünkü İstanbul Şehir Tiyatroları’nın temelidir. Cumhuriyet Pazar’da yayımlanan bir yazıya göre Afife, 10 Kasım 1918’de Darülbedayi’ye kabul edildi. Aynı gün Behire, Memduha, Beyza ve Refika adlı kadınlar da kabul edilmişti.
22 Nisan 1920: Yamalar
Hürriyet Daily News’te yayımlanan Anadolu Ajansı haberine göre 22 Nisan 1920’de Kadıköy’deki Apollon Tiyatrosu’nda Hüseyin Suat’ın Yamalar oyununda sahneye çıktı. bianet’e göre bu rolü takma bir adla oynadı.
Bu temsil, bir Müslüman Türk kadınının Türkiye’de profesyonel olarak tiyatro sahnesinde yer aldığı ilk oyun olarak kabul edilir.
1921: Polis baskını ve kovulma
Afife sahneye çıkmayı sürdürdü. Cumhuriyet Pazar’daki yazıya göre Mart 1921’de polis, Tatlı Sır oyununun temsili sırasında onu gözaltına almak istedi. Afife kaçtı ama Kadıköy İskelesi’nde yakalandı; oyuncular Behzat Butak ile Ahmet Muvahhit’in araya girmesiyle serbest bırakıldı.
8 Mart 1921’de Şehremaneti, Darülbedayi’nin yönetiminden Afife’nin kadrodan çıkarılmasını istedi ve bu talep kabul edildi. Hürriyet Daily News’e göre İçişleri Bakanlığı’nın bir genelgesi Müslüman kadınların sahneye çıkmasını yasaklıyordu. bianet, Müslüman Türk kadınlarına yönelik tiyatro yasağının 1923’te kaldırıldığını yazıyor.
Baş ağrıları ve morfin
Afife Jale yıllarca şiddetli baş ağrıları çekti. Tedavi için verilen morfine bağımlı hâle geldi ve bu durum hem kariyerini hem de özel hayatını etkiledi.
Selahattin Pınar
1928’de besteci Selahattin Pınar ile tanıştı ve 1929’da evlendiler. Pınar, onu bağımlılıktan kurtarmaya çalıştı ama başaramadı; onun için şarkılar besteledi. Cumhuriyet Pazar’a göre Afife, Pınar’a zarar verdiğini düşündüğü için boşanmayı tercih etti. 1935’te ayrıldılar.
Bakırköy’de son yıllar
Son yıllarını yoksulluk içinde geçirdi. Tedavi için Bakırköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesi’ne yatırıldı ve 24 Temmuz 1941’de orada öldü. 39 yaşındaydı.
Cumhuriyet gazetesi o günlerde cenazesinin neredeyse kimsesiz kaldırıldığını yazmıştı. Törene birkaç oyuncu ve gazeteci katıldı. Kazlıçeşme Mezarlığı’na gömüldüğü biliniyor ama mezarının bugün nerede olduğu bilinmiyor.
Afife Tiyatro Ödülleri
Afife Jale’nin adı bugün bir tiyatro ödülünde yaşıyor. Hürriyet Daily News’e göre Afife Tiyatro Ödülleri 1997’den beri Yapı Kredi tarafından onun anısına düzenleniyor.
Cumhuriyet’in ilk yıllarında başka alanlarda ilk olan kadınlar için Türkiye’nin ilk kadın avukatı Süreyya Ağaoğlu’nun ve ilk kadın stüdyo fotoğrafçısı Maryam Şahinyan’ın hikâyelerine göz atabilirsiniz.
