Marie Curie Sözleri: Bilim, Azim ve Merak Üzerine 14 Söz ve Hikâyeleri

6 dk okuma

Marie Curie (Maria Skłodowska-Curie), radyoaktivite üzerine çalışmalarıyla 1903’te fizik, 1911’de kimya dalında Nobel alan bilim insanıdır ve sözleri en çok paylaşılan bilim insanı sözleri arasında yer alır. Ama onun adıyla dolaşan cümlelerin bir kısmı kendi kitabından ya da mektuplarından değil, ölümünden onlarca yıl sonra yayımlanmış kitaplardan geliyor.

Bu yazıda kaynağı belli sözleri topladık. Her sözün altında nereden geldiğini, hemen ardından da hangi durumda söylendiğini bulacaksınız. Kaynağı ikinci el olan ünlü sözler ayrı bir bölümde, ona ait olmadığı bilinen bir cümle de yazının sonunda.

Marie Curie kimdir, kısaca

7 Kasım 1867’de Varşova’da doğdu, 4 Temmuz 1934’te Fransa’da öldü. Paris’te Sorbonne’da fizik ve matematik okudu, 1895’te fizikçi Pierre Curie ile evlendi. Çift, 1898’de polonyum ve radyum elementlerini keşfetti.

Nobel ödülünü alan ilk kadın, ödülü iki kez kazanan ilk kişi ve iki farklı bilim dalında Nobel alan tek kişi oldu. Kızı Irène Joliot-Curie de 1935’te kimya dalında Nobel kazandı. Bilimin kadınlara kapalı olduğu yıllarda yolunu açan diğer isimleri merak ediyorsanız kadın mucitler ve icatları yazımıza da bakabilirsiniz.

Bilim ve merak üzerine sözleri

“Bilimin büyük bir güzelliği olduğunu düşünenlerdenim. Laboratuvarındaki bir bilim insanı yalnızca bir teknisyen değildir; doğa olayları karşısında, onları bir masal gibi etkileyici bulan bir çocuktur da.”

(Eve Curie, Madame Curie, 1937)

Bu cümleler, küçük kızı Eve Curie’nin annesinin ölümünden üç yıl sonra yayımladığı biyografide geçer. Curie burada bilimi kuru bir teknik iş olarak görenlere itiraz ediyor. Aynı yerde, macera ruhunun dünyamızda kaybolma tehlikesi taşıdığına da inanmadığını söyler.

“Hayatım boyunca doğanın yeni manzaraları beni bir çocuk gibi sevindirdi.”

(Marie Curie, Pierre Curie, 1923)

Bu söz Curie’nin kendi kaleminden çıkan tek kitaptan. Kocası Pierre Curie 1906’da Paris’te bir kazada ölünce onun hayatını anlatan bir kitap yazdı ve sonuna kendi hayatına dair notlar ekledi. Altmış yaşına yaklaşırken yazdığı bu notlarda bile merakından söz ederken bir çocuğun sevincini örnek veriyor.

“Radyum keşfedildiğinde, hastanelerde işe yarayacağını kimsenin bilmediğini unutmamalıyız.”

(Vassar College’daki konuşması, 14 Mayıs 1921)

Curie 1921’de, Amerikalı kadınların bağışıyla satın alınan bir gram radyumu teslim almak için ABD’ye gitti ve gezi boyunca birçok üniversitede konuştu. Vassar’daki konuşmasının devamında radyum üzerindeki çalışmalarının saf bilim olduğunu, bilimsel bir çalışmanın doğrudan faydasına bakılarak değerlendirilmemesi gerektiğini anlatır. Radyumun yıllar sonra kanser tedavisinde kullanılması, bu düşüncenin en iyi örneği oldu.

Azim ve özgüven üzerine sözleri

“Hayat hiçbirimiz için kolay değil. Ama ne olmuş? Sebat etmeliyiz ve her şeyden önce kendimize güvenmeliyiz.”

(Eve Curie, Madame Curie, 1937)

Fransızca aslı şöyle: “La vie n’est facile pour aucun de nous. Mais quoi, il faut avoir de la persévérance, et surtout de la confiance en soi.” Curie’nin en çok paylaşılan sözlerinden biri ve kaynağı sağlam: kızının yazdığı biyografinin ikinci bölümünde yer alır.

Cümlenin gücü, zorluğu inkâr etmemesinde. Curie hayatın kolay olduğunu söylemiyor; zor olduğunu kabul edip ardından ne yapılacağını söylüyor.

“İnsan yapılmış olanı hiç fark etmiyor; yalnızca yapılması gerekeni görebiliyor.”

(Ağabeyine mektup, 1894)

Curie bu satırları Paris’teki öğrencilik yıllarında, küçük bir çatı katında kıt kanaat yaşarken yazdı. 1893’te fizikte, 1894’te matematikte lisans derecesini almıştı. Bitmiş işi görmeyip hep önündeki işe bakan bu bakış, hem çalışma hırsını hem de kendine karşı ne kadar sert olduğunu anlatıyor.

Sade yaşam ve emek üzerine

“Her gün giydiğim elbiseden başka elbisem yok. Bana bir tane hediye edecek kadar nazik olacaksanız, lütfen pratik ve koyu renkli olsun ki sonra laboratuvara giderken de giyebileyim.”

(Eve Curie, Madame Curie, 1937)

Temmuz 1895’te Pierre Curie ile evlenmeden önce, kendisine düğün için elbise hediye etmek isteyen birine verdiği cevap. Nikâh sade bir törenle yapıldı; çift balayına bisikletle çıktı. Beyaz gelinlik yerine laboratuvarda da giyilecek koyu bir elbise istemesi, Curie’nin hayata bakışını tek cümlede özetliyor.

“Uluslararası çalışmanın ağır bir iş olduğuna, ama yine de ona çıraklıktan başlamanın şart olduğuna inanıyorum.”

(Kızı Eve Curie’ye mektup, Temmuz 1929)

Curie hayatının son yıllarında Milletler Cemiyeti bünyesindeki uluslararası bir bilim komitesinde çalıştı. Kızına yazdığı bu mektupta, farklı ülkelerden insanlarla ortak iş yapmanın sabır isteyen bir zanaat olduğunu anlatıyor.

İnsanlık ve sorumluluk üzerine

“İnsanları geliştirmeden daha iyi bir dünya kurmayı umamazsınız. Bunun için her birimiz bir yandan kendini geliştirmeye çalışmalı, bir yandan da bütün insanlığa karşı ortak bir sorumluluk taşımalıdır. Bize düşen özel görev ise en çok işe yarayabileceğimizi düşündüğümüz kişilere yardım etmektir.”

(Marie Curie, Pierre Curie, 1923)

Curie’nin kendi kitabından gelen bu söz, onun bilime nasıl baktığını da açıklıyor. Birinci Dünya Savaşı sırasında cepheye seyyar röntgen arabaları götürmesi ve kızı Irène ile birlikte bu araçlarda çalışacak kişileri yetiştirmesi, bu cümlenin kâğıtta kalmadığını gösteriyor.

Kaynağı ikinci el olan ünlü sözler

Aşağıdaki sözler Curie’ye ait olarak çok yaygın. Wikiquote bunları kaynaklı sözler arasında sayıyor; ama dayandıkları kaynaklar Curie’nin kendi yazıları değil, ölümünden yıllar sonra yayımlanmış kitaplar. Söylemiş olabilir, fakat ilk elden bir kaynak gösterilmiyor.

“Hayatta korkulacak hiçbir şey yoktur, yalnızca anlaşılacak şeyler vardır. Şimdi daha az korkmak için daha çok anlama zamanı.”

Belki de en tanıdık Curie sözü bu. Wikiquote’taki kaynağı, 1973’te yayımlanan Our Precarious Habitat adlı kitaptaki aktarım. Curie’nin kitabında, mektuplarında ya da kızının yazdığı biyografide geçtiğine dair bir bilgi verilmiyor.

“İnsanlara daha az, fikirlere daha çok merak duyun.”

1972’de yayımlanan Living Adventures in Science kitabında anlatılan bir hikâyeye dayanıyor: Curie, Bretanya’da tatildeyken onu evin hizmetçisi sanan bir gazeteciye bu cevabı vermiş. Aynı fikrin daha sağlam bir kaynağı var: Eve Curie’nin biyografisinde annesinin gazetecilere sık sık “Bilimde kişilerle değil, şeylerle ilgilenmeliyiz” dediği yazıyor.

“İnsanlığın, işinden en fazlasını çıkaran ve genel iyiliği unutmadan kendi çıkarını da koruyan pratik insanlara ihtiyacı var. Ama insanlığın hayalperestlere de ihtiyacı var; bir işi karşılık beklemeden geliştirmek onları öyle büyüler ki kendi maddi kazançlarıyla ilgilenemezler.”

Wikiquote bu sözü 2003’te yayımlanan bir astrofizik kitabındaki aktarıma dayandırıyor.

“Bana ilerlemenin yolunun ne hızlı ne de kolay olduğu öğretildi.”

Bu cümlenin Wikiquote’taki kaynağı, 2002’de yayımlanmış bir yazılım kitabı. Curie’nin hayatına çok uyduğu için sevilen bir söz, ama ilk nerede söylendiği belli değil.

Marie Curie’ye ait sanılan söz

“Nobel gibi, insanlığın yeni keşiflerden kötülükten çok iyilik çıkaracağını düşünenlerdenim.”

Bu cümle Marie Curie’ye değil, kocası Pierre Curie’ye ait. Pierre Curie 1905’te verdiği Nobel konuşmasını bu cümleyle bitirdi. Konuşmada radyumun kötü niyetli kişilerin elinde tehlikeli olabileceğini, Alfred Nobel’in patlayıcılarının da hem büyük işlere hem de yıkıma yol açtığını anlatıyor; buna rağmen keşiflerin insanlığa yararının daha ağır basacağına inandığını söylüyor.

Bir sözün gerçekten ona ait olup olmadığını anlamak için

Ünlülere ait sözler, özellikle kadın bilim insanları ve yazarlar söz konusu olduğunda, internette çok hızlı çoğalıyor. Bir sözü paylaşmadan önce şu birkaç şeye bakmak işinizi kolaylaştırır:

  • Sözün altında bir kitap, mektup ya da konuşma adı ve yıl var mı? Yoksa, kaynağı belli olmayan bir sözdür.
  • Kaynak gösterilen kitap kişinin ölümünden sonra yazılmışsa, söz ikinci elden aktarılıyordur.
  • Wikiquote gibi kaynak isteyen derlemelerde sözün hangi bölümde durduğuna bakın; tartışmalı ve yanlış atfedilen sözler ayrı başlıklarda verilir.
  • Çok kusursuz, afişe hazır görünen cümlelere biraz daha şüpheyle yaklaşın.

Farklı alanlardan kadınların sözlerini bir arada okumak isterseniz kadınların söylediği sözler yazımıza göz atabilirsiniz.

Kaynaklar

  • Wikiquote, Marie Curie
  • Eve Curie, Madame Curie: A Biography, 1937 (İngilizce çeviri: Vincent Sheean)
  • Marie Curie, Pierre Curie, 1923 (İngilizce çeviri: Charlotte Kellogg ve Vernon Kellogg)
  • Pierre Curie, Nobel konuşması, 1905

İLGİLİ YAZILAR

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz

SON YAZILAR