Afet İnan, Atatürk’ün manevi kızlarından biri olan tarihçi ve sosyologdur. Türk Tarih Kurumu’nun kurucuları arasında yer aldı, uzun yıllar kurumun yönetiminde çalıştı. 1939’da Cenevre Üniversitesi’nde doktorasını tamamladı ve 1950’de profesör oldu.
30 Ekim 1908’de Selanik yakınlarındaki Doyran’da doğdu. 1925’te İzmir’de öğretmenken Atatürk’le tanıştı. 8 Haziran 1985’te Ankara’da öldü.
| Tam adı | Afet İnan |
| Doğum | 30 Ekim 1908, Doyran, Selanik |
| Ölüm | 8 Haziran 1985, Ankara |
| Mesleği | Tarihçi, sosyolog, öğretmen |
| En bilinen yönü | Atatürk’ün manevi kızı, Türk Tarih Kurumu’nun kurucularından |
Doyran’dan Anadolu’ya
Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi’nde 2011’de yayımlanan Hüsnü Özlü’nün makalesine göre babası İsmail Hakkı Bey (Uzmay) orman memuruydu. Annesi Şehzane Hanım, Doyran müderrisi Emrullah Efendi’nin torunuydu. Aile Balkan Savaşları’ndan sonra Anadolu’ya göç etti. Annesi 1915’te öldü.
İlkokulu Eskişehir’in Mihalıççık ilçesinde başladı ve 1920’de bitirdi. 1922’de Elmalı’daki kız okuluna öğretmen olarak atandı. 1925’te Bursa Kız Muallim Mektebi’nden mezun oldu ve İzmir’deki Redd-i İlhak İlkokulu’nda öğretmenliğe başladı.
1925: İzmir’de bir çay daveti
Küre Ansiklopedisi’ne göre Ekim 1925’te, 17 yaşındayken İzmir’de öğretmenlerin düzenlediği bir çay davetinde Atatürk’le tanıştı. Özlü’nün makalesi, Atatürk’ün ilgisini ailesinin Doyranlı olmasının çektiğini yazıyor. Kısa süre sonra Ankara’ya alındı.
Kasım 1925’te Fransızca öğrenmek için İsviçre’nin Lozan kentine gitti. Daha sonra İstanbul’daki Notre Dame de Sion Fransız Kız Lisesi’ni bitirdi. 1929–1930 yıllarında Ankara Musiki Muallim Mektebi’nde tarih ve yurt bilgisi dersleri verdi.
3 Nisan 1930: Kadınların seçim hakları konferansı
Küre Ansiklopedisi’ne göre ilk konferansını 3 Nisan 1930’da Türk Ocağı’nda verdi. Konferansın konusu Türk kadınlarının seçim haklarıydı ve dinleyiciler arasında Atatürk ile İsmet İnönü de vardı. Kadınlara belediye seçimlerinde seçme ve seçilme hakkı tanıyan Belediye Kanunu da aynı gün kabul edildi.
Kadınların siyasi hakları için verilen mücadelenin önceki yıllarını 1923’te kadın partisi kurmak isteyen Nezihe Muhiddin’in hikâyesinde anlatmıştık.
Türk Tarih Kurumu’nun kurucularından
1930’daki Türk Ocakları Kurultayı’na Aksaray delegesi olarak katıldı ve kalıcı bir tarih kurulu oluşturulmasını önerdi. Özlü’nün makalesine göre Türk Tarihi Tetkik Heyeti’nin 16 kurucu üyesinden biri oldu. Heyetin ilk toplantısı 4 Haziran 1930’da yapıldı ve Afet İnan yönetim kuruluna girdi.
Bu yapı 1931’de Türk Tarihi Tetkik Cemiyeti’ne, daha sonra Türk Tarih Kurumu’na dönüştü. 1937’deki İkinci Türk Tarih Kongresi’nde başkan yardımcısıydı ve kurumda uzun yıllar asbaşkan olarak görev yaptı.
Cenevre’de doktora
Akademik eğitimini İsviçre’de tamamladı. Cenevre Üniversitesi Sosyal ve Ekonomik Bilimler Fakültesi’nde antropolog Eugène Pittard’ın yanında çalıştı. Temmuz 1938’de Osmanlı ekonomi tarihi üzerine bir tezle lisansını aldı.
Temmuz 1939’da sosyoloji alanında doktorasını tamamladı. Tezi Türkiye halkının antropolojik karakteri üzerineydi ve 1947’de Türk Tarih Kurumu tarafından Türkiye Halkının Antropolojik Karakteri ve Türkiye Tarihi adıyla kitap olarak basıldı.
Evliliği ve profesörlük
Haberler.com’un aktardığına göre 1940’ta kadın doğum uzmanı Dr. Rıfat İnan ile evlendi. Arı ve Demir adında iki çocukları oldu. 1950’de sınavı vererek profesör oldu.
Eserleri
Afet İnan, Atatürk dönemine ait anıları ve belgeleri yayımlamasıyla da bilinir. Özlü’nün makalesinde adı geçen başlıca eserleri:
- Türk Tarihinin Ana Hatları (ortak çalışma)
- Türkiye Halkının Antropolojik Karakteri ve Türkiye Tarihi (1947)
- Atatürk Hakkında Hatıralar ve Belgeler (1968)
- Atatürk’ten Mektuplar (1981)
Küre Ansiklopedisi’ne göre Atatürk’ün yönlendirmesiyle hazırlanan Medeni Bilgiler kitabında da emeği var.
Ölümü
Afet İnan, 8 Haziran 1985’te Ankara’da 76 yaşında öldü.
Atatürk’ün bir diğer manevi kızı, Türkiye’nin ilk kadın askerî pilotu Sabiha Gökçen’in hikâyesine de göz atabilirsiniz.
