Sabiha Gökçen, Türkiye’nin ilk kadın askerî pilotudur ve birçok kaynakta dünyanın ilk kadın savaş pilotu olarak anılır. 22 Mart 1913’te Bursa’da doğdu, 22 Mart 2001’de, tam 88. doğum gününde Ankara’da hayatını kaybetti. Atatürk’ün manevi kızlarından biriydi; Gökçen soyadını da 1934’te ondan aldı.
Havacılıkla tanışması 1935’te Türkkuşu’nun açılışında oldu. Okulun ilk kız öğrencisi oldu, iki yıl içinde askerî pilot olarak uçmaya başladı. İstanbul’daki Sabiha Gökçen Havalimanı bugün onun adını taşıyor.
| Tam adı | Sabiha Gökçen |
| Doğum | 22 Mart 1913, Bursa |
| Ölüm | 22 Mart 2001, Ankara |
| Mesleği | Pilot, uçuş öğretmeni |
| En bilinen yönü | Türkiye’nin ilk kadın askerî pilotu |
Bursa’dan Çankaya’ya
Anne ve babasını küçük yaşta kaybetti ve ağabeyinin yanında büyüdü. 1925’te Mustafa Kemal Bursa’ya geldiğinde onunla tanıştı ve yatılı okulda okumak istediğini söyledi. Ayşe Gül Altınay’ın bianet’teki yazısına göre Atatürk, ağabeyinin izniyle onu evlat edindi.
Köşk’te, Atatürk’ün diğer manevi kızları Rukiye ve Zehra ile birlikte eğitim gördü. Bir süre Arnavutköy Kız Koleji’ne ve Üsküdar Kız Lisesi’ne devam etti. Hastalığı yüzünden okulu bir süre bırakmak zorunda kaldı; Heybeliada’da ve Viyana’da tedavi gördü, bir dönem Paris’te yaşadı.
Soyadı neden Gökçen?
1934’te Soyadı Kanunu kabul edildiğinde Atatürk ona Gökçen soyadını verdi. Küre Ansiklopedisi, Atatürk’ün bu adı seçerken gençlerin havacılığa ilgisini artırmayı amaçladığını yazıyor. Gökçen’in kendisi, uçmaya bu soyadını aldıktan yaklaşık bir yıl sonra başladığını anlatmıştı.
Türkkuşu’nun ilk kız öğrencisi
3 Mayıs 1935’te Türkkuşu’nun açılış töreninde planör gösterilerini izledi ve uçmayı denemek istedi. Atatürk’ün desteğiyle okulun eğitim programına alınan ilk kadın öğrenci oldu.
Aynı yıl yedi erkek öğrenciyle birlikte Sovyetler Birliği’ne gönderildi ve planör öğretmenliği diploması aldı. İlk motorlu uçuşunu 25 Şubat 1936’da yaptı. Ardından Eskişehir’deki Askerî Tayyare Mektebi’nde yaklaşık iki yıl eğitim gördü; okuldaki tek kadın öğrenciydi.
1937: Dersim harekâtı ve tartışmalar
1937 baharında Dersim harekâtına pilot olarak katıldı. Hem bianet’teki yazı hem Küre Ansiklopedisi, onun “ilk kadın savaş pilotu” olarak anılmasının bu harekâta dayandığını belirtiyor. Altınay’ın yazısında aktarılan 1972 tarihli bir Genelkurmay kaynağına göre bir köye 50 kiloluk bomba attı.
28 Mayıs 1937’de Türk Hava Kurumu’nun Murassa Madalyası’nı aldı ve bu madalyayı alan ilk kadın oldu. Dersim harekâtı bugün de tartışılan bir konu ve Gökçen’in bu harekâttaki rolü de bu tartışmaların bir parçası.
1938: Tek başına Balkan turu
1938’de Balkan Antantı heyetinin davetiyle Balkan ülkelerini kapsayan bir hava turuna çıktı. Atina, Selanik, Sofya, Belgrad ve Bükreş’e uçtu. Dönüş yolunda, 21 Haziran 1938’de bir arıza yüzünden Romanya’nın Buzău kentine zorunlu iniş yaptı. Turdan sonra hasta olan Atatürk’ü görmek için İstanbul’a döndü.
Türkiye’de kadınların farklı meslek ve alanlarda ilk olma hikâyeleri için ilk kadın milletvekillerinden Hatı Çırpan’ın hikâyesine ve Türkiye’nin ilk kadın otomobil yarışçısı Samiye Cahid Morkaya’nın hikâyesine göz atabilirsiniz.
Kore’ye gitmek istedi, Türkkuşu’nda kaldı
Kore Savaşı’na katılmak istedi ama Birleşmiş Milletler kuralları kadınların savaşa katılmasına izin vermiyordu. Askerlikten 1940’ta ayrıldı. Aynı yıl evlendi ve kendi soyadını eşine verdi; eşi 1943’te öldü.
Türkkuşu’nda başöğretmen olarak çalışmaya devam etti ve burada 1955’e kadar kaldı. Anıları 1982’de Türk Hava Kurumu tarafından Atatürk’ün İzinde Bir Ömür Böyle Geçti adıyla yayımlandı.
2004’teki köken tartışması
Şubat 2004’te Ermeni toplumunun gazetesi Agos, Sabiha Gökçen’in Ermeni bir aileden geldiğini ve ailesini 1915 olayları sırasında kaybettiğini iddia etti. Haber büyük tartışma yarattı.
Hürriyet’in 23 Şubat 2004 tarihli haberine göre Genelkurmay, haberi kabul edilemez bulduğunu açıkladı. Gökçen üzerine üç yıl belgesel çalışması yapan Gülşah Çeliker, böyle bir bulguya rastlamadığını söyledi. Atatürk’ün bir diğer manevi evladı Ülkü Adatepe de iddiaları tamamen uydurma olarak nitelendirdi ve Gökçen’in Bursa’da Türk bir ailede doğduğunu belirtti.
Ölümü
Sabiha Gökçen 22 Mart 2001’de, doğum gününde Ankara’da kalp yetmezliğinden öldü.
