Türkan Saylan, Türkiye’de cüzzamla mücadelenin öncüsü olan dermatoloji profesörü ve Çağdaş Yaşamı Destekleme Derneği’nin (ÇYDD) kurucularındandır. 13 Aralık 1935’te İstanbul’da doğdu. 1976’da Cüzzamla Savaş Derneği’ni kurdu, 1989’da ise kız çocuklarının eğitimine odaklanan ÇYDD’nin kurucuları arasında yer aldı.
Hayatının son 17 yılında meme kanseriyle mücadele etti. 18 Mayıs 2009’da İstanbul’da 73 yaşında öldü.
| Tam adı | Türkan Saylan |
| Doğum | 13 Aralık 1935, Kandilli, İstanbul |
| Ölüm | 18 Mayıs 2009, İstanbul |
| Mesleği | Hekim, dermatoloji profesörü |
| En bilinen yönü | Cüzzamla mücadele, ÇYDD ve kız çocuklarının eğitimi |
Kandilli’de büyüyen beş kardeşin en büyüğü
Babası Fasih Galip Bey, Cumhuriyet’in ilk yıllarında müteahhitlik yapıyordu. Annesi Lili Mina Raiman İsviçreliydi ve evlendikten sonra Leyla adını almıştı. Türkan, beş kardeşin en büyüğüydü.
İlk ve orta öğrenimini Kandilli’de tamamladı, Kandilli Kız Lisesi’nden mezun oldu. Yıllar sonra bu okulun vakfının başkanlığını üstlendi.
Öğrenciyken anne olan hekim
İstanbul Tıp Fakültesi’ne girdi. Osmangazi Tıp Dergisi’nde yayımlanan bir anma yazısına göre öğrenciyken evlendi, çocuk sahibi oldu ve sağlık sorunları yaşadı, ama hekim olma hedefinden vazgeçmedi. 1957’de Mustafa Orge ile evlenmişti; iki oğulları oldu.
1963’te tıp fakültesinden mezun oldu. 1964–1968 yılları arasında SSK Nişantaşı Hastanesi’nde deri ve zührevi hastalıklar uzmanlığını tamamladı.
Akademik kariyeri
1968’de İstanbul Tıp Fakültesi Dermatoloji Kliniği’nde başasistan oldu. 1971’de British Council bursuyla İngiltere’de çalıştı. 1972’de doçent, 1977’de profesör oldu. 1974’te Fransa’da, 1976’da yine İngiltere’de kısa süreli çalışmalar yaptı.
1982–1987 arasında Dermatoloji Anabilim Dalı başkanlığını yürüttü. 13 Aralık 2002’de, 67. doğum gününde emekli oldu.
Cüzzamla mücadele
Türkan Saylan’ın adı en çok cüzzamla (lepra) birlikte anılır. 1976’da bu hastalık üzerine çalışmaya başladı ve aynı yıl Cüzzamla Savaş Derneği’ni kurdu. Derneğin çalışmaları yalnızca tedaviyle sınırlı değildi; hastaların toplum içinde yaşadığı sorunlar da işin bir parçasıydı.
Cumhuriyet gazetesinin hazırladığı biyografiye göre 1981–2002 yılları arasında İstanbul Lepra Hastanesi’nin gönüllü başhekimliğini yaptı, aynı dönemde fakültedeki Lepra Araştırma ve Uygulama Merkezi’ni yönetti. 2006’ya kadar Dünya Sağlık Örgütü’nün lepra danışmanlığını yürüttü, Uluslararası Lepra Birliği’nin kurucu üyesi ve başkan yardımcısı oldu.
1986’da Hindistan’da Uluslararası Gandhi Ödülü’ne layık görüldü.
1989: Çağdaş Yaşamı Destekleme Derneği
1989’da, Atatürk ilke ve devrimlerini çağdaş eğitim yoluyla korumak amacıyla kurulan Çağdaş Yaşamı Destekleme Derneği’nin kurucuları arasında yer aldı. Derneği 19 yıl boyunca başkan olarak yönetti.
ÇYDD’nin çalışmaları özellikle dar gelirli ailelerin kız çocuklarının eğitimi üzerine yoğunlaştı. Kızların okula gitmesinin önündeki engelleri anlatan hikâyelere 53 yaşında üç üniversite bitiren Münevver Küçükertunç’un yazısında da değinmiştik.
Ödülleri
Saylan, uzun meslek hayatı boyunca pek çok ödül aldı. Öne çıkanlar:
- 1986: Uluslararası Gandhi Ödülü
- 1996: Atatürk İlke ve Devrimleri Ödülü
- 2009: Vehbi Koç Ödülü
ÇYDD, 2010’dan bu yana onun adını taşıyan Türkan Saylan Sanat ve Bilim Ödülleri’ni veriyor.
2009 aramaları ve ölümü
13 Nisan 2009’da Ergenekon soruşturması kapsamında Türkan Saylan’ın evinde ve ÇYDD merkezlerinde arama yapıldı, bazı dernek yöneticileri gözaltına alındı, bilgisayar ve belgelere el konuldu. O sırada kanser tedavisi görüyordu. Cumhuriyet’in aktardığına göre Saylan, 2019’da beraat etti.
Aramalardan yaklaşık bir ay sonra, 18 Mayıs 2009’da İstanbul’da öldü.
Google’ın hazırladığı doodle
13 Aralık 2016’da, 81. doğum gününde Google, ana sayfasında Türkan Saylan için özel bir doodle yayımladı. Hürriyet’in haberine göre çizimde Saylan, öğrencilerle birlikte resmedilmişti.
Kadınların eğitimde eşitlik mücadelesine dair diğer hikâyeler için eğitimde fırsat eşitliği ve kadınların başarı hikâyeleri yazımıza göz atabilirsiniz.
