Tansu Çiller, Türkiye’nin ilk ve bugüne kadar tek kadın başbakanıdır. 25 Haziran 1993’te, 47 yaşında başbakan oldu ve 1996’ya kadar bu görevde kaldı. Siyasete girmeden önce Boğaziçi Üniversitesi’nde ekonomi profesörüydü.
1946’da İstanbul’da doğdu. Doğru Yol Partisi’nin (DYP) genel başkanlığını yaptı, 1996–1997’de başbakan yardımcısı ve dışişleri bakanı oldu. Partisi 2002 seçimlerinde barajı geçemeyince siyaseti bıraktı.
| Tam adı | Tansu Çiller |
| Doğum | 1946, İstanbul |
| Mesleği | Ekonomist, akademisyen, siyasetçi |
| Başbakanlık | 25 Haziran 1993 – 1996 |
| Partisi | Doğru Yol Partisi (DYP) |
| En bilinen yönü | Türkiye’nin ilk kadın başbakanı |
Kolejden ABD’ye
Sözcü’de yayımlanan bir portreye göre Arnavutköy Amerikan Kız Koleji’nden mezun oldu. Ardından bugünkü Boğaziçi Üniversitesi’nde ekonomi okudu.
Britannica’ya göre yüksek lisans ve doktora eğitimini ABD’de, New Hampshire ve Connecticut üniversitelerinde yaptı, Yale Üniversitesi’nde de bulundu. Türkiye’ye döndükten sonra ders vermeye başladı ve 36 yaşında Türkiye’nin en genç profesörü oldu. Eşi Özer Uçuran Çiller’dir.
Demirel’in daveti ve “İki anahtar”
1990’da Süleyman Demirel’in davetiyle DYP’ye katıldı. Dünya Kadın Liderler Konseyi’nin profiline göre siyasete başbakanın ekonomi danışmanı olarak girdi.
1991 seçimlerinde milletvekili seçildi. Seçim kampanyasında kullandığı “İki anahtar” sloganı akılda kaldı. DYP-SHP koalisyon hükümetinde 1991–1993 yılları arasında ekonomiden sorumlu devlet bakanı olarak görev yaptı. Britannica’ya göre bu dönemde özelleştirmeyi ve denk bütçeyi savundu, ama kamu borcu hızla arttı ve Türkiye’nin kredi notu düşürüldü.
1993: İlk kadın başbakan
Süleyman Demirel 1993’te cumhurbaşkanı seçilince DYP’nin genel başkanlığı boşaldı. Tansu Çiller partinin başına geçti ve 25 Haziran 1993’te başbakan oldu. Hükümette başbakan yardımcısı SHP Genel Başkanı Erdal İnönü’ydü.
Başbakanlığı döneminde Güneydoğu’daki çatışmalar ve kamu harcamalarını kısma ihtiyacı en önemli gündem başlıklarıydı. Sözcü’deki portreye göre bu dönemin öne çıkan olayları arasında 5 Nisan 1994 kararları, Türk lirasındaki sert değer kaybı ve IMF ile yürütülen süreç vardı.
Avrupa Birliği ile Gümrük Birliği’ni kuran 1/95 sayılı Ortaklık Konseyi Kararı da bu dönemde, 6 Mart 1995’te alındı. Dışişleri Bakanlığı’nın yayımladığı metne göre karar 31 Aralık 1995’te yürürlüğe girdi.
Koalisyonlar ve dışişleri bakanlığı
Aralık 1995 seçimlerinde Necmettin Erbakan’ın Refah Partisi birinci çıktı. Çiller önce Mesut Yılmaz’ın Anavatan Partisi ile başbakanlığı dönüşümlü yürütmek üzere anlaştı; bu koalisyon dağıldı.
Ardından Refah Partisi ile koalisyon kurdu. 1996–1997 yıllarında bu hükümette başbakan yardımcısı ve dışişleri bakanıydı. Britannica’nın aktardığına göre Erbakan ordunun baskısıyla istifa etti ve yeni hükümeti Mesut Yılmaz kurdu.
Dönemin tartışmaları
Çiller’in siyasi kariyeri boyunca hakkında pek çok tartışma da gündeme geldi. Sözcü’nün portresinde Susurluk, Kardak ve örtülü ödenek gibi olaylar sayılıyor. Mal varlığına ilişkin sorular da bu tartışmalar arasındaydı; aile, servetin mirastan geldiğini açıkladı.
2002 ve sonrası
1999’da yeniden DYP genel başkanı seçildi. 2002 genel seçimlerinde DYP yüzde 10 barajını geçemedi ve Çiller genel başkanlıktan ayrılarak aktif siyasetten çekildi.
Kadınların siyasetteki ilklerine dair diğer yazılarımız için Türkiye’nin ilk kadın valisi Lale Aytaman’a ve siyasette kadınlara dair verileri derlediğimiz yazıya göz atabilirsiniz.
