Lale Aytaman, Türkiye’nin ilk kadın valisidir. 6 Temmuz 1991’de Cumhurbaşkanı Turgut Özal tarafından Muğla Valiliği’ne atandı ve bu görevi dört buçuk yıl sürdürdü. 1995’te Anavatan Partisi’nden Muğla milletvekili seçildi.
1944’te İstanbul’da doğdu. Valilikten önce Alman dili ve edebiyatı alanında doktora yapmış bir akademisyendi.
| Tam adı | Lale Aytaman |
| Doğum | 1944, İstanbul |
| Mesleği | Akademisyen, vali, siyasetçi |
| Valilik | Muğla Valisi (1991’den itibaren dört buçuk yıl) |
| Milletvekilliği | 20. Dönem, ANAP Muğla milletvekili (1995) |
| En bilinen yönü | Türkiye’nin ilk kadın valisi |
Siyasetle iç içe bir aile
Milliyet’in hazırladığı biyografiye göre babası Dr. Abdullah Köseoğlu, 1975–1980 yılları arasında Kocaeli senatörüydü. Eski başbakanlardan Nihat Erim ise dayısıydı. Eşi emekli büyükelçi Reha Aytaman, oğlu Osman Aytaman’dır.
İstanbul’dan Phoenix’e, oradan Hamburg’a
İstanbul Avusturya Kız Lisesi’nden mezun oldu. 1962’de AFS öğrenci değişim programıyla ABD’de, Arizona’nın Phoenix kentinde bulundu. Ardından İstanbul Üniversitesi Alman Dili ve Edebiyatı bölümünü bitirdi.
Doktorasını yine Alman dili ve edebiyatı alanında, Almanya’daki Hamburg Üniversitesi’nde yaptı. Türkiye’ye döndükten sonra Ankara Üniversitesi’nde ve Boğaziçi Üniversitesi’nde öğretim görevlisi olarak Almanca dersleri verdi.
6 Temmuz 1991: Vali Hanım
Türkiye’de o güne kadar hiçbir ilin başında kadın vali olmamıştı. Lale Aytaman, 6 Temmuz 1991’de Cumhurbaşkanı Turgut Özal tarafından Muğla Valiliği’ne atandı. Küre Ansiklopedisi’ne göre bu görevi 1995’e kadar sürdürdü.
Muğla yıllarında öne çıkan çalışmaları şunlardı:
- Geleneksel dokumacılığı yaşatmak için Yeşilyurt Modeli’ni oluşturdu.
- Tütün üretimine alternatif geçim kaynakları arayışının parçası olarak MELSA’yı (Muğla El Sanatları) kurdu.
- Muğla Üniversitesi’nin kuruluş sürecinde ve çevre çalışmalarında etkin rol aldı.
1994–1995’te Avrupa Konseyi’nin yerel ve bölgesel yönetimlerle ilgili kongresinde Türkiye heyetine başkanlık etti.
Milletvekilliği ve Avrupa Konseyi
1995 seçimlerinde Anavatan Partisi’nden Muğla milletvekili olarak 20. Dönem’de meclise girdi. TBMM’de Kadının Statüsünü Araştırma Komisyonu’na başkanlık etti, ANAP’ın grup yönetimi ve merkez karar organlarında görev aldı.
Avrupa Konseyi Parlamenter Meclisi’nde (AKPM) ve Batı Avrupa Birliği’nde Türkiye heyetinin üyesiydi. AKPM’nin Çevre, Yerel ve Bölgesel Yönetimler Komisyonu’na başkan seçilerek AKPM’de bir komisyonun başına geçen ilk Türk milletvekili oldu. Milliyet’in 2021 tarihli biyografisine göre AKPM’nin onursal üyesidir.
İğneli Koltukta Dört Buçuk Yıl
Valilik yıllarını 2008’de yayımlanan İğneli Koltukta Dört Buçuk Yıl adlı kitabında anlattı.
Vali Hanım belgeseli
Lale Aytaman’ın hayatı Vali Hanım adlı bir belgesele konu oldu. Gülay Ayyıldız Yiğitcan’ın yönettiği, gazeteci Özlem Özdemir’in yapımcılığını üstlendiği belgeselin galası, Cumhuriyet’in haberine göre Cumhuriyet’in 102. yılı kutlamaları kapsamında Gazi Mustafa Kemal Atatürk Kültür Merkezi’nde yapıldı.
Kadınların siyasette ve kamu yönetimindeki temsilini merak ediyorsanız siyasette kadınlara dair verileri derlediğimiz yazıya, farklı alanlarda ilk olan kadınlar için de Türkiye’nin ilk kadın il belediye başkanı Müfide İlhan’a yazımıza göz atabilirsiniz.
