Fatma Aliye Topuz Kimdir? İlk Kadın Romancımız ve 50 Liradaki Yüz

3 dk okuma

Fatma Aliye Topuz, Türk edebiyatının ilk kadın romancısı olarak kabul edilir. Tarihçi ve hukukçu Ahmed Cevdet Paşa’nın kızıdır. 1862’de İstanbul’da doğdu. Kendi adıyla yayımladığı ilk romanı Muhâdarât, bir Türk kadınının yazdığı ilk roman olarak anılıyor.

Kadınların durumunu anlatan yazıları, kurduğu yardım cemiyeti ve Hilal-i Ahmer’deki çalışmalarıyla da tanınır. 2009’dan beri 50 Türk lirası banknotunun arka yüzünde portresi var. 13 Temmuz 1936’da İstanbul’da öldü.

Tam adıFatma Aliye Topuz
Doğum1862, İstanbul (22 Ekim ya da 9 Ekim)
Ölüm13 Temmuz 1936, İstanbul
MesleğiRomancı, yazar, çevirmen
En bilinen yönüTürk edebiyatının ilk kadın romancısı

Ahmed Cevdet Paşa’nın kızı

TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre 22 Ekim 1862’de İstanbul’da doğdu; bianet’in haberi doğum gününü 9 Ekim olarak veriyor. Annesi Adviye Rabia Hanım, babası Ahmed Cevdet Paşa’ydı.

Dönemin kızlarının çoğundan farklı olarak birçok özel hocadan ders aldı ve Fransızca öğrendi. Babasının görevleri yüzünden çocukluğunda Halep, Yanya, Şam ve Beyrut’ta yaşadı.

1879’da II. Abdülhamid’in yaverlerinden Kolağası Faik Bey ile evlendi. Hatice, Ayşe, Nimet ve Zübeyde İsmet adında dört kızı oldu.

“Bir Kadın” imzasıyla ilk çeviri

İlk eseri, Georges Ohnet’nin Volonté romanının Meram adıyla yaptığı çevirisiydi. 1890’da yayımlanan bu çeviriyi “Bir Kadın” imzasıyla çıkardı. TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre 8 Ekim 1890’da Tercüman-ı Hakikat gazetesinde Fatma Aliye imzasıyla bir yazı yayımlayarak gerçek kimliğini açıkladı.

Eserlerini okuduğu Ahmed Midhat Efendi ile mektuplaşmaya başladı. Ahmed Midhat daha sonra onun hayatını anlatan bir kitap da yazdı. İkisi birlikte Hayal ve Hakikat romanını kaleme aldılar. Daily Sabah’ın aktardığına göre roman “Bir Kadın ve Ahmed Midhat” imzasıyla yayımlandı.

Muhâdarât ve sonraki romanlar

Kendi adını taşıyan ilk romanı Muhâdarât 1892’de çıktı. Daily Sabah, bu kitabı bir kadının yazdığı ilk roman olarak tanımlıyor. Romanlarında aşkı, evliliği ve ilişkileri kadının gözünden anlattı; kahramanları çoğunlukla bağımsız ve kendine güvenen kadınlardı.

Diğer romanları şunlar:

  • Refet
  • Udi (1899)
  • Levayih-i Hayat
  • Enin

Nisvan-ı İslâm ve kadın hakları

Nisvan-ı İslâm adlı kitabında Müslüman ülkelerdeki kadınların durumunu anlattı. TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre kitap Fransızca ve Arapçaya çevrildi ve Chicago’daki bir kitap sergisinde ödül aldı.

Hanımlara Mahsus Gazete’de kadın sorunları üzerine yazdı. Kadın haklarını savunurken geleneksel değerlerle çatışmayan bir dil kullandı. Felsefe üzerine eserleri de var; bunlardan biri Hanımlara Mahsus Gazete’de tefrika edildi.

1897: İlk kadın yardım cemiyeti

1897 Türk-Yunan Savaşı sırasında şehit ve gazi ailelerine yardım etmek için bir cemiyet kurdu ve bunun için II. Abdülhamid’den berat aldı. bianet, bu kuruluşu ülkenin ilk resmî kadın derneği olarak tanımlıyor.

Hilal-i Ahmer Cemiyeti’nin (bugünkü Kızılay) ilk kadın üyesi oldu. Trablusgarp ve Balkan savaşlarındaki yardım çalışmaları için madalya aldı.

Son yılları

1924’ten sonra sağlık sorunları nedeniyle yazmayı yavaş yavaş bıraktı. Babasının hayatını anlatmak için başladığı Ahmed Cevdet Paşa ve Zamanı adlı kitap yarım kaldı. 13 Temmuz 1936’da İstanbul’da öldü ve Feriköy Mezarlığı’na gömüldü.

50 liradaki portre

bianet’in 2008 tarihli haberine göre 1 Ocak 2009’da tedavüle giren 50 Türk lirası banknotunun arka yüzüne Fatma Aliye’nin portresi kondu. Böylece bir kadın yazarın portresi ilk kez Türk parasında yer aldı.

Türk edebiyatının başka kadın yazarları için Halide Edib Adıvar’ın hayatına ve Tomris Uyar yazımıza göz atabilirsiniz.

Kaynaklar

Sevgi Yüce
Sevgi Yüce
Sevgi Yüce, sağlıklı yaşam, moda ve yaşam üzerine yazıyor. Beslenme, ev düzeni ve stil konularında okurlara pratik, uygulanabilir öneriler sunmayı amaçlıyor.

İLGİLİ YAZILAR

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz

SON YAZILAR