Jane Austen sözleri, aşkı, evliliği ve insan ilişkilerini ince bir ironiyle anlatır. 16 Aralık 1775’te doğan, 18 Temmuz 1817’de ölen İngiliz romancı, kırsal İngiltere’de toprak sahibi ailelerin gündelik hayatını yazdı. Altı romanından dördü sağlığında yayımlandı; Northanger Manastırı ile İkna ölümünden sonra çıktı. Mektuplarının büyük bölümü ablası Cassandra’ya yazılmıştır.
Aşağıdaki sözler romanlarından ve mektuplarından seçildi, çeviriler bize aittir. Her sözün yanında eserin adı ve yayın yılı, mektuplarda ise yazıldığı yıl yer alıyor.
Aşk ve evlilik üzerine
Austen’ın romanlarında evlilik hem bir duygu hem de bir hesap meselesidir. Kahramanları bu ikisi arasında kendi yollarını bulmaya çalışır.
- “Hatırı sayılır bir servete sahip bekâr bir erkeğin bir eşe ihtiyacı olduğu, herkesin kabul ettiği bir gerçektir.” (Aşk ve Gurur, 1813) Romanın ilk cümlesidir.
- “Dans etmeyi sevmek, âşık olmaya doğru atılmış kesin bir adımdı.” (Aşk ve Gurur, 1813)
- “Evlilikte mutluluk tamamen bir şans meselesidir.” (Aşk ve Gurur, 1813)
- “Bu, felaketlerin en büyüğü olurdu! Nefret etmeye karar verdiğin bir adamı hoş bulmak! Bana böyle bir kötülük dileme.” (Aşk ve Gurur, 1813)
- “Nişanlı bir kadın, nişanlı olmayandan her zaman daha hoştur. Kendinden memnundur. Kaygıları sona ermiştir ve şüphe uyandırmadan bütün çekiciliğini kullanabileceğini hisseder.” (Mansfield Parkı, 1814)
- “Kız elbette onun için fazlasıyla iyiydi; ama kimse kendisi için fazla iyi olana sahip olmaktan rahatsız olmadığından, bu nimetin peşinden büyük bir kararlılıkla gitti.” (Mansfield Parkı, 1814)
- “Dünyada, onları hak eden güzel kadınlar kadar çok servet sahibi erkek elbette yok.” (Mansfield Parkı, 1814)
- “Dünyada öyle varlıklar vardır, belki binde bir, senin ve benim kusursuz sayacağımız türden: zarafetle canlılığın erdemle birleştiği, tavırların kalbe ve akla denk düştüğü kişiler. Ama böyle biri karşına çıkmayabilir.” (Mektup, 1814) Yeğeni Fanny Knight’a evlilik üzerine yazdığı mektuptan.
- “Bekâr kadınların korkunç bir yoksul kalma eğilimi vardır; bu da evlilik lehine çok güçlü bir gerekçedir.” (Mektup, 1817)
Kadınlar ve cesaret üzerine
Austen’ın kadın karakterleri, kendilerinden beklenenle düşündükleri arasında sıkışır. Bu sözlerde dönemin beklentileri de, onlara verilen esprili cevaplar da var.
- “İçimde, başkalarının isteğiyle korkutulmaya asla dayanamayan bir inat var. Beni yıldırmaya yönelik her girişimde cesaretim artar.” (Aşk ve Gurur, 1813)
- “Bir kadın, hele bir şey bilme talihsizliğine sahipse, bunu elinden geldiğince gizlemelidir.” (Northanger Manastırı, 1817) Austen burada dönemin beklentisiyle alay eder.
- “Hayatının ilk on beş yılını sade görünerek geçirmiş bir kız için neredeyse güzel görünmek, beşikten beri güzel olan birinin hiçbir zaman tadamayacağı kadar büyük bir zevktir.” (Northanger Manastırı, 1817)
- “Pek çok hanımefendi, erkeğin kalbinin kıyafetlerdeki pahalı ya da yeni şeylerden ne kadar az etkilendiğini anlasaydı, bu onları epey incitirdi.” (Northanger Manastırı, 1817)
- “Cömertliğin bana dikte edilmesini istemem.” (Mektup, 1801)
- “Bütün kibrimle, yazar olmaya cüret etmiş en cahil ve en bilgisiz kadın olduğumla övünebilirim sanırım.” (Mektup, 1815) Prens Naibi’nin kütüphanecisine yazdığı bu mektupta alçakgönüllülüğü bile ironiyle dile getirir.
- “Artık genç olmayı bırakmam gerektiğine göre, bir tür refakatçi olmanın pek çok tatlı yanını keşfediyorum: beni ateşin yanındaki kanepeye oturtuyorlar ve istediğim kadar şarap içebiliyorum.” (Mektup, 1813)
İnsanlar ve toplum üzerine
Austen, çevresindeki insanları keskin bir gözle izlerdi. Mektuplarında bu gözlemler romanlarından da açık sözlüdür.
- “Gerçekten sevdiğim çok az insan var, iyi düşündüğüm insanlar ise daha da az.” (Aşk ve Gurur, 1813)
- “Komşularımıza eğlence olmak ve sırası gelince onlara gülmek için değilse, ne için yaşıyoruz?” (Aşk ve Gurur, 1813)
- “Bir adama durmadan gülen biri, arada bir esprili bir şeye rastlamadan edemez.” (Aşk ve Gurur, 1813)
- “Dünyanın bir yarısı, öbür yarısının zevklerini anlayamaz.” (Emma, 1815)
- “Öyle insanlar vardır ki onlar için ne kadar çok şey yaparsanız, kendileri için o kadar az şey yaparlar.” (Emma, 1815)
- “İnsan doğası, ilgi çekici bir durumdaki kişilere öyle iyi niyetle yaklaşır ki evlenen ya da ölen bir genç hakkında mutlaka güzel şeyler söylenir.” (Emma, 1815)
- “En iyi ahlakı büyük şehirlerde aramayız.” (Mansfield Parkı, 1814)
- “Kendilerine yıllık gelir ödenmesi gereken insanlar hep sonsuza dek yaşar.” (Akıl ve Tutku, 1811)
- “İnsanların çok hoş olmasını istemem; bu beni onları fazlaca sevme zahmetinden kurtarır.” (Mektup, 1798)
- “Küçük davetlerden nefret ederim; insanı durmadan çaba göstermeye zorlarlar.” (Mektup, 1801)
- “Bay Digweed bize alçakça davrandı. Güzellik davranıştadır; demek ki kendisi epey çirkin bir adam.” (Mektup, 1813)
- “…siyasetten sessizliğe geçmek kolay bir adımdı.” (Northanger Manastırı, 1817)
- “Ne yapabilirdim ki! Gerçekler öyle korkunç şeyler ki!” (Lady Susan, 1871) Mektuplardan oluşan bu kısa roman, Austen’ın ölümünden sonra yayımlandı.
Mutluluk, dostluk ve gündelik hayat üzerine
Austen’ın mektupları şapkalardan, elbiselerden ve kahvaltılardan söz ederken bile esprilidir. Romanlarında ise mutluluk çoğu zaman küçük anlarda saklıdır.
- “Neden bir şeyi bekleyelim? Neden keyfi hemen yakalamayalım? Mutluluk ne kadar sık hazırlıkla, aptalca hazırlıkla mahvolur!” (Emma, 1815)
- “Sürprizler aptalca şeylerdir. Verdikleri keyif artmaz, yol açtıkları zahmet ise çoğu zaman epey büyüktür.” (Emma, 1815)
- “Ah! Gerçek rahatlık için evde oturmak gibisi yoktur.” (Emma, 1815)
- “İş, bilirsiniz, para getirebilir ama dostluk neredeyse hiç getirmez.” (Emma, 1815)
- “Büyük bir gelir, duyduğum en iyi mutluluk tarifidir.” (Mansfield Parkı, 1814)
- “Güzel bir günde gölgede oturup yeşilliğe bakmak, en kusursuz dinlenmedir.” (Mansfield Parkı, 1814)
- “İnsan bir yeri orada acı çekti diye daha az sevmez; meğer ki orada yaşadığı her şey acı olsun, acıdan başka hiçbir şey olmasın.” (İkna, 1817)
- “Hak ettiğimden daha mutlu olmaya katlanmayı öğrenmeliyim.” (İkna, 1817)
- “Gerçekten dostum olanlar için yapmayacağım hiçbir şey yoktur. İnsanları yarım yamalak sevmeyi bilmem, bu benim doğamda yok.” (Northanger Manastırı, 1817) Romanda bu sözleri, pek de güvenilir bir dost olmayan Isabella Thorpe söyler.
- “Dostluğun, içten sohbetin, zevk ve fikir benzerliğinin keyfi, portakal şarabının yerini fazlasıyla tutacaktır.” (Mektup, 1808)
- “Keyif almak için gerçek bir fırsatın çıkmasını beklemeye değmez bence.” (Mektup, 1799)
- “Gelecek hafta şapkam üzerindeki çalışmalarıma başlayacağım; bildiğin gibi, mutluluğa dair başlıca umutlarım ona bağlı.” (Mektup, 1798)
- “Ne korkunç sıcak bir hava! İnsanı sürekli bir zarafetsizlik içinde tutuyor.” (Mektup, 1796)
- “Şimdiki şıklığım beni bu tür şeylere karşı henüz kayıtsız kılmadı. Fareyi görünce hâlâ kediyim.” (Mektup, 1813)
- “Dut ağaçlarının öldüğünü söylemeyeceğim, ama korkarım yaşamıyorlar.” (Mektup, 1811)
Kitaplar, okumak ve yazmak üzerine
Austen yazmayı ciddiye alırdı, ama kendisiyle dalga geçmeyi de hiç bırakmadı. Yeğenlerine yazdığı mektuplar, bir yazarın çalışma masasına bakmak gibidir.
- “İyi bir romandan zevk almayan kişi, ister beyefendi ister hanımefendi olsun, dayanılmaz derecede aptal olmalıdır.” (Northanger Manastırı, 1817)
- “En sıradan, en sıkıcı, en eskimiş konu bile konuşanın becerisiyle ilgi çekici hâle getirilebilir.” (Aşk ve Gurur, 1813)
- “Suçluluk ve sefalet üzerinde başka kalemler dursun.” (Mansfield Parkı, 1814)
- “Mektup yazmanın gerçek sanatına artık ulaştım; söylendiğine göre bu sanat, karşındakine yüz yüze ne söyleyeceksen tam olarak onu kâğıda dökmektir.” (Mektup, 1801)
- “Bir aşk romanı yazmayı, bir destan yazmaktan daha fazla beceremem.” (Mektup, 1816)
- “Hayır, kendi üslubuma bağlı kalmalı ve kendi yolumdan gitmeliyim.” (Mektup, 1816)
- “Kusursuzluk tabloları, bildiğin gibi, midemi bulandırır ve içimdeki kötülüğü uyandırır.” (Mektup, 1816)
- “Çeşitlilik ve parıltı dolu o güçlü, erkeksi, canlı taslaklarını ne yapayım? Onları, çok emekten sonra küçük bir etki yaratan ince bir fırçayla üzerinde çalıştığım o küçük fildişi parçasına (iki inç genişliğinde) nasıl ekleyebilirim?” (Mektup, 1816) Yeğeni James Edward Austen’a yazdığı bu mektupta kendi yazısını minyatür resme benzetir.
- “Walter Scott’ın roman yazmaya, hele iyilerini yazmaya hakkı yok. Bu adil değil.” (Mektup, 1814)
- “Fikirlerim kilere yağan yağmur kadar hızlı akabilseydi ne güzel olurdu.” (Mektup, 1809)
- “Keşke ben de hikâyeleri senin kadar hızlı bitirebilsem.” (Mektup, 1814)
- “Pek çok kişinin onu satın almak zorunda hissedeceğini ummadan edemiyorum. Yaptıkları sürece, bunu tatsız bir görev saymalarına aldırmam.” (Mektup, 1813) Akıl ve Tutku’nun yeni baskısı için yazmıştır.
- “O kadar roman ağzı ve o kadar eski ki, sanırım Âdem bile açtığı ilk romanda bununla karşılaşmıştır.” (Mektup, 1814) Yeğeni Anna’nın taslağındaki “sefahat girdabı” ifadesi için yazmıştır.
Jane Austen’a ait sanılan sözler
İnternette Jane Austen’ın adıyla dolaşan “Hayat, birbirini hızla izleyen boş meşgalelerden ibaret gibi” sözü ona ait değildir. Bu cümle, Mansfield Parkı’nın 1999 yapımı film uyarlamasında Fanny Price’a söyletilmiştir. Romanda geçen “busy nothings” ifadesi ise bir ziyarette sofraya oturulduğu andan arabanın kapıya gelişine kadar geçen zamanı anlatan uzun bir cümlenin parçasıdır.
Başka kadın yazarların sözlerini de okumak isterseniz Simone de Beauvoir sözleri ve kadınların söylediği sözler derlemelerimize göz atabilirsiniz. Austen romanlarını arkadaşlarınızla birlikte okumayı düşünüyorsanız kitap kulübü başlatma rehberimiz işinize yarayabilir.
